Gyumri Art Week միջազգային փառատոնը ժամանակակից արվեստի ամենամյա փառատոն է, որն անցկացվում է Հայաստանի երկրորդ քաղաքում՝ Գյումրիում:

Սարգիս Հովհաննիսյանի գեղարվեստական ընդհանուր ղեկավարությամբ և այլ համադրողների մասնակցությամբ՝ ինչպիսիք են Վիկտորիա Իլյուշկինան (Սանկտ Պետերբուրգ), Գոռ Մարգարյանը (Քիլ), Յան-Նիկլաս Թապեն (Մյունստեր), ով նույնպես ներկայացված է սեփական վիդեո-աշխատանքով, Նազարեթ Կարոյանը (Երևան), Վահագն Ղուկասյանը (Գյումրի) և այլք, փառատոնը նպատակ ունի մի կողմից խթան հանդիսանալ տարածաշրջանում գեղարվեստական հետազոտությունների ու փորձարկումների համար, մյուս կողմից՝ ակտիվացնել քննարկումներն ընթացիկ մշակութային և հասարակական գործընթացների շուրջ։

Նախ և առաջ, դիսկուրսն ունի միջազգային ուղղվածություն և բարձր գեղարվեստական մակարդակով կապում է Հարավային Կովկասը Եվրոպայի, Հյուսիսային Ամերիկայի, Ռուսաստանի և Ասիայի հետ։

Փառատոնը մեկտեղում է արվեստագետների, համադրողների, ճարտարապետների, մշակութային մենեջերների և հանրությանը։

Gyumri Art Week-ի մասնակիցները, որն ավարտվեց օգոստոսի 20-ին՝ երկու շաբաթ ակտիվ ուսումնասիրեցին, թե ինչպես է քաղաքը ձևավորվում ժամանակի ընթացքում և ինչպես է ժամանակն «ապրում» քաղաքի ներսում։ Այն միավորում է անցյալը, ներկան ու ապագան, և ներկայացնում է քաղաքը որպես կենդանի օրգանիզմ, որը մշտապես փոխվում և վերակազմավորվում է։

Այսօրվա աշխարհում, երբ թվայնացումը, միգրացիոն հոսքերը, ժողովրդագրական փոփոխությունները և կայուն զարգացման մարտահրավերներն ավելի ու ավելի բարդ են դառնում, «Քաղաք և ժամանակ» հարաբերությունների նոր մոտեցումների կարիք կա, ինչպես որ հռչակում է Gyumri Art Week-ի խորագիրը։ Այս մարտահրավերները ոչ միայն խարխլում են հաստատված քաղաքային պարադիգմները, այլև նոր հնարավորություններ են բացում քաղաքային կյանքն ու դրա կառուցվածքը վերաիմաստավորելու համար։

Տարբեր երկրների արվեստագետներ հետապնդում են ոչ միայն անհատական մոտեցումներ, այլև շատ մոտեցումներ, որոնք միավորում են և դրսևորվում որպես համընդհանուր լեզու՝ անկախ վայրից։

Այս տարվա փառատոնը կենտրոնացած էր քաղաքի ներսում փոխազդեցությունների վրա և ցույց էր տալիս կազմակերպված քաղաքի ու արվեստի ազատ երևակայության միջև եղած սահմանագիծը։ Քաղաքային կյանքը հաճախ կառուցված է հստակ պլանավորման և կարգավորման սկզբունքներով, մինչդեռ արվեստը առաջարկում է սպոնտան և փորձարարական ընդհատումներ, որոնք ընդլայնում են այս համակարգերի ընկալման սահմանները։ Փառատոնը արվեստը դիտարկում է ոչ միայն որպես էսթետիկ կամ բազմազան արտահայտչամիջոց, այլև որպես քննադատական գործիք, որը կարող է բացահայտել, վերաձևավորել և վերակառուցել քաղաքի մասին մեր պատկերացումները։

Գեղարվեստական պրակտիկաներում քաղաքը դիտարկվում է և՛ որպես հայեցակարգ, և՛ որպես ֆիզիկական իրականություն, և՛ որպես ժամանակային գործընթաց: Սա այն տարածքն է, որտեղ ձևավորվում են փորձառությունները, սահմանվում են հնարավորությունները և հաճախ դրվում են նաև սահմաններ:

Փառատոնը տարբեր ցուցահանդեսների, արվեստանոցներ այցելությունների, շնորհանդեսների, արվեստի շուրջ զրույցների, համատեղ տուրերի, ինչպես նաև համերգների միջոցով ուսումնասիրում է, թե ինչպես արվեստագետների առաջարկած մոտեցումները կարող են քաղաքը վերածել կտրուկ ռելիեֆների՝ դարձնելով այն ավելի տեսանելի և շոշափելի: Այս միջամտությունները ակտիվացնում են ակնթարթային հանդիպումներ, որոնցից կարող են առաջանալ արտահայտչականության նոր ձևեր և փոխազդեցություններ:

Այս տեսական շրջանակը համահունչ է սոցիոլոգ և փիլիսոփա Անրի Լեֆևրի (1901–1991) «Քաղաքի իրավունքը» (1968) ուսմունքին, որտեղ քաղաքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ֆիզիկական տարածք, այլև որպես փորձառություն, որը պետք է մշտապես նորովի մեկնաբանվի դրա բնակիչների կողմից: Ըստ նրա ձևակերպման՝ քաղաքը «ստեղծվում է այնտեղ ապրող մարդկանց կողմից», ինչն էլ ընդգծում է մասնակցության և ստեղծագործական միջամտությունների կարևորությունը:

Բացի այդ, հայեցակարգն ընդլայնվում է այնպես, որ այն մարդիկ, ովքեր այցելում են քաղաք և ակտիվ են այնտեղ, նույնպես ստանում են սահմանում տվող (որոշիչ) դերակատարում:

«Վերջին տասնամյակներում քաղաքները ենթարկվել են բազմապիսի ազդեցությունների՝ նեոլիբերալ տնտեսական քաղաքականությունից, միգրացիաներից մինչև կլիմայի փոփոխություն, հետարդյունաբերական վերափոխումների գործընթացներից, քաղաքների թվայնացումից մինչև աճող սոցիալական անհավասարություններ»:

Այս համատեքստում համադրողները բարձրացրել են հիմնարար հարցեր.

• Ինչպիսի՞ն է կյանքը ժամանակակից քաղաքներում:
• Որո՞նք են այն հիմնական ուժերը, որոնք ձևավորում են քաղաքներն ու թաղամասերը:
• Որքանո՞վ են մարդիկ միմյանց հետ կապված կամ միմյանցից անջատված:
• Եվ ինչպե՞ս են այս գործընթացները տարբերվում միջմշակութային մակարդակով և ողջ աշխարհում:

«City and Time»-ն առաջարկում է արդիական և միջգիտակարգային հարթակ, որտեղ արվեստագետները, հետազոտողները և հանրությունը միասին քննարկում են այս հարցերը: Այն նպատակ ունի ձևավորել շարունակաբար զարգացող դիսկուրս քաղաքային միջավայրի և ժամանակի (պատմական, ներկա, ապագա) փոխհարաբերությունների մասին, արվեստի միջոցով քաղաքն այլ կերպ տեսանելի դարձնել և նորովի իմաստավորել հանրային տարածքները՝ փոխարինելով ճարտարապետության ու անշարժ գույքի, տրանսպորտային հոսքերի, առևտրի կենտրոնների և բնակելի արվարձանների մասին ավանդական պատկերացումները:

Կրիտիկական հումանիստական աշխարհագրագետ և սոցիալական տեսաբան Դեվիդ Հարվին պնդում է, որ կապիտալիզմի ժամանակ քաղաքները ծառայում են որպես ճգնաժամային փական, որտեղ ուղղվում է ավելցուկային կապիտալը։

Դա հանգեցնում է վարձավճարների բարձրացման, տեղահանման (ջենտրիֆիկացիայի) և սոցիալական անհավասարության։ «Այս հասկացությունը պահանջում է, որ քաղաքի բնակիչներին թույլ տրվի համատեղ ձևավորել, յուրացնել և օգտագործել քաղաքային տարածքը՝ միայն սպառող լինելու փոխարեն»,- նշված է այս տարվա Art Week-ի հայեցակարգի հատվածում:

«Gyumri Art Week»-ը բացվել է օգոստոսի 7-ին, Գյումրու տեխնոլոգիական կենտրոնում՝ Յոհաննես Գիրլինգերի, Էմի Քոնգի, Քենջի Ուելետի, Յուլիա Գադալովայի, Յոոյունգ Անի, Ալեքսանդրա Լիտկեի, Փիթեր Մարիա Վոլկհարդտի, Հենրիկ Յանսենի, Ռեգինա Հյուբների, Քերոլ Անաիս Ֆլամանգի և Կատարինա Սոֆիա Հյութերմանի հիմնականում վիդեո և կինոհենք աշխատանքներով։

Հենց սկզբում այցելուին դիմավորում է Վիեննայում բնակվող արվեստագետ Յոհաննես Գիրլինգերի մեծ պրոյեկցիան։ Նա զբաղվում է հիշողության և կոլեկտիվ հիշողության ձևերով, ինչպես նաև դիմադրության հեռանկարներով։

Փաստագրական և էսսեիստական մեթոդների միջոցով նա իր ֆիլմային և ինստալյացիոն աշխատանքներում հետազոտում է պատմական և սոցիալական այն հետքերը, որոնք թողել են տարբեր քաղաքական համակարգերն ու դարաշրջանները։

Կենտրոնում հիշողության տարածքներն են, մարդկային փորձառությունները, բողոքի ձևերը, տրանսգեներացիոնությունը (սերնդեսերունդ փոխանցումը), երազը, ականատեսների վկայությունները, արխիվները, ինչպես նաև պատմական պատումների բացերը։ Ուշադրության կենտրոնում են տրանսֆորմացիայի գործընթացները, անցյալի և ներկայի միջև կապերը, ինչպես նաև ներկայացվածության և դրանց ազդեցության մեխանիզմների հարցերը։

Գիրլինգերը պոետիկ ձևով հետազոտում է, թե ինչպես են տեսողական և պատմողական կառույցները շարունակվում ու տեսանելի, հյուսված և ընկալելի մնում ներկայում, և վերջապես հարցեր է բարձրացնում հնարավոր ապագայի տարածքների վերաբերյալ։

«Յուրաքանչյուր դարաշրջան երազում է հաջորդի մասին» ֆիլմում (2025 թ., 18 րոպե 29 վայրկյան) խոսքը մի տղայի երազանքի մասին է՝ ժամանակակից քաղաք կառուցելու վերաբերյալ։

Ելնելով կոմունիզմի ժամանակաշրջանի ալբանական գեղարվեստական ֆիլմի (1974 թ.) մի հատվածից՝ Գիրլինգերի ֆիլմը քննարկում է քաղաքային տարածքի պատմական և ընթացիկ տրանսֆորմացիոն գործընթացները, տվյալ դեպքում՝ Տիրանայում։

Ֆիլմն անդրադառնում է պատկերների ուժին, պատմական և ժամանակակից ուտոպիաներին, ինչպես նաև այն բանին, թե ինչպես իշխանական կառույցները կարող են անտեսել հանրային բարօրությունն ու լայն հասարակությանը։

Թեև էսթետիկան թվում է, թե պատկանում է մեկ այլ՝ անցյալ ժամանակի, սև ու սպիտակ պատկերները և բավականին կոպիտ թվացող թվային ու պատկերավոր հավելումները խոսում են արդի լեզվով։

Աշխատանքը պահանջում է խորհել այն մասին, թե ինչպես է քաղաքի պատկերը փոխվում փոփոխվող իշխանական կառույցների պատճառով, և թե ինչպես կարող են այդ իշխանական կառույցները շրջանցել հանրային բարօրությունն ու հասարակությանը։

Սա մի դիտարկում է ժողովրդավարական զարգացումների, նոր և հին ռեժիմների, փողերի լվացման, քարոզչության և հանրային տարածքի հասանելիության մասին։

Կանադայում ծնված և Բեռլինում բնակվող արվեստագետ Քենջի Ուելետը երկու դեմ առ դեմ դրված աշխատանքներով ուսումնասիրել է այն հարցը, թե ինչպես են վարքագծի ձևերը վերարտադրվում քաղաքային և լանդշաֆտային տարածքներում և մասամբ հասցվում աբսուրդի՝ «Ես մեկն եմ» («I am One», 2016 թ., 20 րոպե 30 վայրկյան) և «V» (նկատի ունի V տառը, ոչ թե հռոմեական 5 թիվը, 2017 թ․, 19 րոպե)։

«I am One» («Ես մեկն եմ») աշխատության մեջ հնչում է հայտնի և քիչ հայտնի հեղինակների (Բիլ Գեյթսից կամ Կառլ Լագերֆելդից մինչև Սիմոն դը Բովուար) մեջբերումների մի հավաքածու՝ եզակիության ու անհատականության մասին, որն ուղեկցվում է Ճապոնիայի խիտ կառուցապատված, բազմամարդ քաղաքային տարածքի և դրա ճարտարապետության պատկերներով։

Պատումը թեև ծանոթ է, սակայն հերքվում է պատկերների միջոցով, ինչի արդյունքում առաջանում է եզակիության վերաբերյալ կոլեկտիվ և անհատական հեռանկարների բախում (հանդիպում)։

Միֆական լանդշաֆտներ, անձեռնմխելի վայրի բնության ուտոպիան և ակնթարթի որսումը։

Բնությունը ծառայում է որպես ինքնության հայելի կամ հետնաբեմ։ «V»-ն առանց մեկնաբանության փաստագրում է մարդու փոխազդեցությունը Իսլանդիայի բնության և լանդշաֆտների հետ։ Այն ի թիվս այլ հարցերի, լուսաբանում է ուղղակի փորձառության և (ինքնա)ներկայացման աշխատանքի միջև առկա լարվածությունը, այն ձևը, որով բնությունը ծառայում է որպես խորհրդանիշ կամ պրոյեկցիոն հարթակ մեր ներքին վիճակների համար, ինչպես նաև կենսաբանական ու երկրաբանական ժամանակի հատման կետը։

Հռոմում բնակվող ավստրիացի արվեստագետ Ռեգինա Հյուբները ներկայացված է «Եվա. Մենք նաև այն ենք, ինչ որ չենք» («Eva – We are also what we are not», 2022թ., 3 րոպե 41 վայրկյան) վերնագրով տեսանյութով։

Ամբողջությամբ Վերածննդի արտահայտչական ոճով մի երիտասարդ, մերկ կին հանդիպում է ինքն իրեն։ Մեկ կանգնած՝ ինչպես կյուրոսը (Kuroi), մեկ ծնկի եկած՝ կարծես նա փոխանցում և ընդունում է ջրով լի հնաոճ կուժը։ Տալու և վերցնելու շրջափուլը։ Ինքդ քեզ նվիրելն ու միևնույն ժամանակ ընդունելը միտված են կյանքի ընդհանուր շրջափուլին, դանդաղ ծերացմանը և երկար ժամանակահատվածում տեղի ունեցող մշտական փոփոխություններին։ Միևնույն ժամանակ, արվեստագետը հարցեր է բարձրացնում մարդու՝ որպես սոցիալական էակի, ինչպես նաև հարաբերությունների ու կապերի մասին։

Խոհական տպավորությունը, շարժապատկերի դանդաղեցված արագությունն ուղղակի կապի մեջ են մտնում կտավի՝ ստատիկ պատկերի հետ: Այս տեխնիկական երկակիությունը միտումնավոր է և փակում է շրջանը Սանդրո Բոտիչելլիի, Անդրեա դել Վերոկիոյի և Լուկաս Կրանախի գործերի միջև:Հյուբները առաջին անգամ չէ, որ ցուցադրվում է Հայաստանում. նա արդեն 2024 թվականին մասնակցել է Երևանում կայացած «Cyfest-16»-ին:

Տասնչորս միջոցառումների ժամանակ, որոնք հիմնականում անցկացվում են Գյումրիում, բայց նաև Երևանում, այցելուներն ապրում են այս փառատոնով և ոչ թե պարզապես այցելում այն:

Գյումրիի «Art Space Terian»-ում (ast) ցուցադրվում է ճարտարապետ Նվարդ Դալյանը:

Շագանակագույն-սև տուֆից կառուցված և սիրով վերանորոգված պատմական շենքը քաղաքի նորագույն ցուցասրահն է: Դալյանը, ով ավելի քան 30 տարի աշխատել է Կանադայի Մոնրեալ քաղաքի խոշոր ճարտարապետական բյուրոյում, ներկայացնում է լուսանկարների շարք՝ նվիրված Գյումրիի պատմական այլ շենքերին, որոնք բոլորն էլ վնասվել կամ գրեթե ամբողջությամբ ավերվել են 1988 թվականի երկրաշարժից: Չնայած ազգային և միջազգային օգնությանը՝ այսօր էլ քաղաքի պատկերում երևում են այն շենքերը, որոնք վնասներ են կրել կամ մնացել են որպես փլատակներ:

«The Memory Of Stones»-ը (գերմ.՝ „Das Gedächtnis der Steine“ / «Քարերի հիշողությունը») միմյանց է կապում լուսանկարչությունն ու ճարտարապետությունը:

Երկուսն էլ հիմնված են տարածության, լույսի, երկրաչափության և կոմպոզիցիայի հիմնարար սկզբունքների վրա: Մինչ ճարտարապետությունը լուսանկարչին առաջարկում է պատկերային նյութի հարուստ աղբյուր, լուսանկարչությունն իր հերթին փաստագրում և նորովի է մեկնաբանում ճարտարապետական ձևերը: Այս փոխհարաբերությունն արտահայտվում է մի քանի կարևոր ասպեկտներով:

Առաջին հերթին լույսի և ստվերի փոխազդեցությունն է. ճարտարապետները նախագծում են շենքերը՝ հաշվի առնելով բնական լույսը, մինչդեռ լուսանկարիչները որսում են դրա փոփոխությունները օրվա տարբեր ժամերին:

Բացի այդ, երկու ուղղություններն էլ հենվում են երկրաչափական գծերի, հեռանկարի, համամասնությունների, սիմետրիայի և կրկնվող նախշերի վրա: Լուսանկարչությունը նաև ծառայում է որպես պատմության փաստագրման միջոց՝ ժամանակի ընթացքում ֆիքսելով կառույցների արտաքին տեսքը: Դրանով իսկ եռաչափ տարածությունը վերածվում է երկչափ պատկերի, որը, այնուամենայնիվ, փոխանցում է շենքի ծավալն ու խորությունը:

Նվարդ Դալյանն առանձնապես վերջին տարիներին հավասարապես ակտիվ է երկու ոլորտներում. նա և՛ գործող ճարտարապետ է, և՛ լուսանկարիչ։

Թեև ճարտարապետությունը նրա մասնագիտությունն է, լուսանկարչությունը հատկապես հոգեհարազատ է նրան. մի ոլորտ, որտեղ նա տեսախցիկի միջոցով փորձում է իրականացնել ստեղծագործական գաղափարներ, որոնք իրենց արտահայտությունը չեն գտել իր ճարտարապետական պրակտիկայում։ Մինչ այժմ, սակայն, Դալյանի գործունեությունն այս երկու ոլորտներում մնացել էր միմյանցից անջատ։

«Քարերի հիշողությունը» (The Memory of Stones) նախագծում արվեստագետը միավորում է երկու ոլորտները, այնպես որ յուրաքանչյուր դիսցիպլին ծառայում է մյուսին, և միևնույն ժամանակ նրանց ավանդական գործառույթները շրջվում են։ Այստեղ լուսանկարչությունը հանդես է գալիս ոչ թե որպես վավերագրական միջոց, այլ ավելի շուտ որպես ճարտարապետական պրոյեկտման և դիզայնի գործիք։

Լուսանկարչության միջոցով Նվարդ Դալյանը ձեռնարկում է յուրահատուկ ճարտարապետական նախագիծ՝ անցյալի վերակառուցման համար. ճարտարապետության միջոցով նա ստեղծում է լուսանկարչական գործ, որը վավերագրում է ներկան։ Այս նախագծի նպատակը, անշուշտ, պատմական վերակառուցումը չէ, այլ ավելի շուտ քաղաքի հավաքական, կենդանի հիշողության տեսողական մեկնաբանությունը՝ մի հիշողության, որտեղ քարերը շարունակում են կրել ժամանակի, մարդկանց և մշակույթի հետքերը։

Քարերը նախագծում այս կենդանի հիշողության միակ կրողները չեն։

Մի կողմից կան 19-րդ դարի այս շենքերը, որոնք ի սկզբանե կառուցվել են զուտ մասնավոր կամ արդյունաբերական նպատակներով և ժամանակի ընթացքում՝ երբեմն տարերայնորեն, մասամբ երկրաշարժից տուժած ավերածությունների պատճառով՝ դարձել են «ակամա հուշարձաններ»՝ օգտագործելով Ալոիս Ռիգլի տերմինը։ Դրանք չեն նախագծվել պատմությունը պահպանելու համար, սակայն դարձել են քաղաքի պատմության ակամա կրողները։

Մյուս կողմից, կա հենց լուսանկարչական մոնտաժը՝ արվեստագետի գիտակցված գործողությունը՝ անցյալի հիշողությունը պահպանելու համար, ի հակադրություն քարերի բնական ծերացման և քայքայման։ Իրենց վերին հատվածներում այս մոնտաժված պատկերները նյութապես հաստատում են լուսանկարչության հիմնարար ճշմարտությունը, որ «դա եղել է», ինչպես ձևակերպել է Ռոլան Բարտը։

Նվարդ Դալյանը գիտակցաբար միջամտում է պատկերին և դրա վերին կեսում ստեղծում շենքի իդեալականացված, վերականգնված տեսիլքը, մինչդեռ ստորին մասում ներկայացնում է դրա ներկա վիճակի գլխիվայր շրջված սև ու սպիտակ պատկերը։ Այս կերպ անցյալի վավերագրումը վերածվում է հրավերի՝ «վերաիմաստավորելու և ձևավորելու քաղաքի կենսատարածքը», ինչպես ասվում է Ն. Կատցի անոնսային տեքստում։

Քաղաքային տարածքում արվեստը նույնպես դեր է խաղում Գյումրիում։

Քաղաքն ունի բազմաթիվ հուշարձաններ և քանդակներ, որոնք հաճախ կապված են հիշողությունների հետ՝ 1988 թվականի երկրաշարժի, «Մայր Հայաստան» կոչվող հսկայական հուշարձանի, երկաթե շատրվանի մնացորդների, Վարդան Մամիկոնյանի հեծյալ արձանի, Շառլ Ազնավուրի արձանի, դերասան Ֆրունզիկ Մկրտչյանի հուշարձանի, Տիգրան Համասյանի որմնանկարի (հայազգի ջազ դաշնակահարի ուշագրավ դիմանկարը Ռուսթավելի փողոցում գտնվող երաժշտական քոլեջի մոտ) և շատ ուրիշների հետ։

Այժմ Gyumri Art Week-ի շրջանակում հայտնվել է արվեստի մի նոր գործ։ Դրա հետ մեկտեղ նոր տառ է ավելացվել հայոց այբուբենին, որը մինչ այդ բաղկացած էր 39 տառից։ Այս երևակայական ընդլայնումը մտահղացել է նկարիչ և հրատարակիչ Մկրտիչ Մաթևոսյանը։ Տառը գրվում է «հըբը» (արտասանվում է՝ h​əbə, ինչպես «ը» հնչյունը), և գյումրեցիների խոսակցական լեզվում օգտագործվում է որպես լրացնող բառ (դադարը լցնող հնչյուն)՝ նման գերմաներեն «Äähm»-ին։

40-րդ տառը խորհրդանշում է հին ու եզակի հայոց լեզուն, Գյումրու հումորը, մտածելակերպն ու մշակութային ինքնությունը։ Այն նպատակ ունի դառնալու քաղաքի ստեղծագործական ոգու, լեզվական նկարագրի, մշակութային ինքնության և ինքն իրեն վերափոխելու անսահման կարողության արտացոլանքը։

Արվեստի այս գործը, որը գտնվում է կենտրոնում՝ Շիրազի փողոցի և Հաղթանակի զբոսայգու խաչմերուկում, հիշեցնում է տիբեթական աղոթարանի անիվի գաղափարը։ Այն պտտվող է և դրա շնորհիվ շարունակաբար կրկնվում է՝ առանց տառը բարձրաձայն արտասանելու անհրաժեշտության։

Կիսահանրային տարածքում գտնվող մեկ այլ աշխատանք կարելի է տեսնել Berlin ART Hotel-ի ներքին բակում (պատիո)։ Հաղթանակի պողոտայում գտնվող այս արվեստի պատկերասրահ-հյուրանոցը շահույթ չհետապնդող հաստատություն է, որն ստեղծվել է 1988 թվականի երկրաշարժից հետո իրականացված օգնության ծրագրի արդյունքում։ Երևանում բնակվող նկարչուհի Մերի Մունը ներկայացնում է իր «Constellation of Coexisting Realities» (Համագոյակցող իրականությունների համաստեղություն) կոնստրուկտիվիստական նախագիծը։

«Gallery 25»-ը նույնպես նրա կողմից համալրվում է նկարներով, գրաֆիկաներով և մի նրբագեղ, կոնստրուկտիվ մոբիլով (շարժական քանդակ), որը նման է ֆիլմի համար նախատեսված փոքրիկ, փայտե և առագաստապատ մոդելի։

Տպավորիչ փորձառություն էր այցելությունը Ալեքսեյ Մանուկյանի արվեստանոց։

Նկարիչը, ով կրթություն է ստացել Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում և արդեն մի քանի անգամ ցուցադրվել է Գերմանիայում, բազմաբնակարան մեծ շենքի տանիքի տակ գտնվող իր աշխատասենյակներում ստեղծել է միանգամայն ինքնատիպ համապարփակ արվեստի գործ։

Թեև այստեղ կարելի է հանդիպել բազմաթիվ առանձին աշխատանքների՝ թե՛ ավարտուն, թե՛ ընթացքի մեջ գտնվող, սակայն բոլոր սենյակները թողնում են մեկ միասնական մեծ ինստալյացիայի տպավորություն։ Նրա գործերը բառի բուն իմաստով հողեղեն են, երբեմն՝ արխաիկ, երբեմն՝ կոպիտ, երբեմն՝ կեղևակալած ու ճաքճքած։ Նրա նյութերն են հողը, կավը, տիղմը, ծղոտը, ներկը և քարերը։

Նրա տեքստուրաները ցույց են տալիս ստեղծման գործընթացի հետքերը՝ ձեռքերի հետքեր մակերեսներին, ֆրոտաժներ, օդի պղպջակներ և չորացման հետևանքով առաջացած կրակելյուրե ճաքեր։ Այս պատի օբյեկտներն ու դարսված գործերը կարծես սեփական շունչն ունենան. դրանք արթնացնում են հիշողություններ արխետիպային նախշերի, հողի, երկրի և փոփոխությունների գործընթացների մասին։ Սեղմված և ներկով պատված պլաստիկե շշերը մատնանշում են բնապահպանական խնդիրները և մեր վերաբերմունքը դրանց հանդեպ՝ լինի դա քաղաքային, բնապատկերային, թե ծովային միջավայրում։

Մանուկյանը հավատում է «Սոցիալական քանդակին» և հետաքրքրված է իմաստների էներգիայով լցված տարածությամբ, ինչպես նաև ժամանակի ու տարածության միասնությամբ։ Նա գիտի իմաստային էներգիայի փոխանցման, բովանդակալիցի արտահայտման, բայց միևնույն ժամանակ՝ դիտողին վստահելու մասին։

Գյումրիի գեղարվեստի ակադեմիան տեղակայված է Անկախության հրապարակի արևմտյան ծայրամասում գտնվող մեծ շենքում։ Կերպարվեստից բացի, այնտեղ գործում են նաև Կիրառական արվեստի և երաժշտական բարձրագույն դպրոցները։ Որպես Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայի մասնաճյուղեր 1997 թվականին հիմնադրված ֆակուլտետները, դասական առարկաներից բացի, ներառում են նաև նոր մեդիաներ։

FabLab-ը՝ թվային արտադրության լաբորատորիան, որը ստեղծվել է MIT-ի (Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ) օրինակով, մեծ արժեք ունի հատկապես նորաձևության ոլորտում։ Ի դեպ, գործընկեր համալսարանն է Հալլեի Մարտին Լյութերի անվան «Բուրգ Գիբիխենշտայն» արվեստի և դիզայնի համալսարանը (Burg Giebichenstein Kunsthochschule Halle)։

Ակադեմիայի երրորդ հարկում, որը համարվում է Գյումրիի արվեստի կարևորագույն կրթօջախը, գտնվում են ցուցասրահներ, և հենց այնտեղ՝ Gyumri Art Week-ի շրջանակներում, տեղի ունեցավ «Քաղաքը և ժամանակը» խորագրով խմբակային ցուցահանդեսը, որին մասնակցում էին տասներեք հայ արվեստագետներ։

«Որպես արդյունք պետք է արձանագրել, որ Gyumri Art Week-ը ազդեցություն ունի ոչ միայն քաղաքի կամ Շիրակի մարզի ներսում, այլև ազգային մակարդակով՝ Հայաստանում, և միջազգայնորեն ձևավորված է այնպիսի մարդկանցով, ովքեր սիրում են արվեստը, զբաղվում են դրանով պրոֆեսիոնալ մակարդակով, ունեն քաղաքական իրողություններից դուրս գոյություն ունեցող ցանց և ունեն ընդհանուր կամք՝ մտածելու միջմշակութային ձևով, հանդիպելու, միմյանցից սովորելու և առաջ գնալու համար: Այս առումով Gyumri Art Week-ը ոչ միայն փառատոն է, այլև համապարփակ արվեստի գործ»։

Կլաուս Ֆրիդե

kultur-port.de

Թարգմանությունը՝ ԱԲ-ի